İRAN COĞRAFYASINDA TÜRK VARLIĞI: TARİHİN SUSTURULAN HAFIZASI VE BUGÜNÜN SESSİZLİĞİNE BİR İTİRAZ

Tarih, bazen kılıçla yazılır; bazen kalemle… Ama bir millet için en trajik, en aşağılık olanı, tarihin sistemli bir sessizlikle, sinsi bir unutkanlıkla ve kasıtlı bir tahrifatla silinmesidir. Bugün İran coğrafyasında Türk varlığı üzerine yürütülen tartışmalar, tam da bu kasıtlı silinişin, bu derin hafıza kaybının ve entelektüel bir ihanetin eşiğinde durmaktadır. Üstelik bu sessizlik, sadece dışarıdan değil, bizzat hakikate en çok sahip çıkması beklenen, kendisini “dindar” ve “muhafazakâr” olarak tanımlayan çevrelerden gelmektedir. Bu çevrelerin tarihsel gerçeklikten kaçış gerekçesi ise son derece sığ, ufuksuz ve bir o kadar tehlikelidir: İran’ın güncel Şii kimliği.

​Yahya Kemal Beyatlı’nın o meşhur uyarısı tam da bu noktada bir tokat gibi, bir şamar gibi yankılanır:

​“Ne harâbîyim ne harâbâtîyim / Kökü mâzîde olan âtiyim.”

​Kökü mâzîde olmayan bir gelecek tasarımı, başkasının yazdığı senaryoda figüran olmaktan, başkasının sofrasında artık toplamaktan öteye gidemez. Oysa burada mesele mezhep değil, doğrudan doğruya tarihtir. Meselemiz, bir milletin kendi köklerine, kendi hafızasına ve binlerce yıllık emeğine, kanına, canına sahip çıkıp çıkamayacağı meselesidir. Bir toplumu mezhep duvarlarının arkasına hapsedip kendi tarihine yabancılaştırmak, o millete yapılabilecek en büyük entelektüel suikasttır, en ağır kültürel soykırımdır. Bu suikasta sessiz kalmak, Türk’ün bu coğrafyadaki bin yıllık alın terini, onurunu ve hükümranlık mührünü inkâr etmektir.

​Selçuklu Bir Başlangıç Değil, Bir Medeniyet Menbaıdır

​Türk tarihine geniş, tavizsiz ve derin bir perspektiften baktığımızda görürüz ki; Türkler sadece Orta Asya bozkırlarına hapsolmuş, rüzgârın önünde sürüklenen bir topluluk değildir. Tarih öncesi dönemlerden itibaren çok geniş coğrafyalara yayılan bu devasa milletin en stratejik duraklarından biri, kalbi ve beyni, hiç şüphesiz İran sahasıdır. Bugün adına “İran” dediğimiz bu bölge, modern anlamda bir ulus-devletten çok daha önce; farklı kavimlerin, hanedanların ve medeniyetlerin kesiştiği devasa bir tarih sahnesiydi. Ve bu sahnede Türkler, asla figüran değil; her daim başrol oyuncusu, her daim kurucu irade olmuşlardır.

​Daha açık, daha sert ve daha cesur konuşalım: Türklerin İran coğrafyasındaki varlığı Selçuklularla başlamaz! Bu, yıllardır akademik dünyada ve ders kitaplarında tekrar edilen ama eksik, eksik olduğu kadar da aşağılık bir yanıltıcı anlatıdır. Gerçek çok daha derindedir, kökler çok daha sağlamdır. İskitler (Sakalar), MÖ 8. yüzyıldan itibaren bu coğrafyada varlık göstermiş, siyasî hâkimiyet kurmuş ve bölgede mutlak bir güç olmuştur. Bu, Türklerin sadece “göçebe” değil; daha miladın çok öncesinde devlet kurabilen, coğrafyayı sosyolojik ve siyasî olarak şekillendirebilen bir millet olduğunun en erken ve en somut kanıtıdır.

​Nihal Atsız’ın şu celadetli, şu eğilmez dizeleri bu binlerce yıllık silinmez mührün yegâne sesidir:

​“Saraylarda sürmedik dağlarda sürdük izi / Şehirlerde ölmedik nehirler boğdu bizi / Bin kere elendik de yine bitmedik / Tarihe sığmadık ki biz, tarih mi silsin bizi?”

​Sasanilerden Selçuklu Zirvesine: Kesintisiz Bir Hâkimiyet Zinciri

​Türkler, sadece kendi kurdukları devletlerle değil; farklı medeniyetlerin bünyesinde de kurucu, koruyucu ve yönetici roller üstlenmiştir. Örneğin Sasani Devleti döneminde Türklerin askerî ve idarî kadrolarda ne denli kritik yerler aldığı tarihî bir vesikadır. Türk unsuru bu dönemde sadece savaşan bir kitle değil; aynı zamanda yöneten, bürokrasiyi şekillendiren ve devlet aygıtını dönüştüren temel dinamik olmuştur. Hatta birçok ciddi araştırma, Sasani devlet yapısındaki büyük dönüşümlerin arkasında Türk idarî aklının, Türk devlet geleneğinin yattığını açıkça ortaya koymaktadır.

​Ve sonra Selçuklular gelir… Ancak Selçuklular bir başlangıç değil, var olan sürecin muazzam bir zirvesidir, bir şahlanışıdır. Selçuklu göçleri, İran coğrafyasındaki Türk varlığını icat etmemiş; aksine zaten orada olan, kökleşmiş, toprağa nüfuz etmiş Türk nüfusunu siyasallaştırmış, sistemli hâle getirmiş ve kurumsallaştırmıştır. Bu süreçle birlikte Anadolu’dan Suriye’ye, Irak’tan Kafkasya’ya kadar uzanan geniş hatlarda Türk demografik ağırlığı geri dönülemez bir biçimde perçinlenmiştir. Bu, basit bir fetih hareketi değil; bir medeniyet inşası, bir nizam-ı âlem davasıdır.

​Ziya Gökalp’in o devasa ufku, bu coğrafyayı tek bir solukta, tek bir ülküde birleştirir:

​“Vatan ne Türkiye’dir Türklere, ne Türkistan / Vatan, büyük ve müebbet bir ülkedir: Turan.”

​Selçuklu öncesinde Gazneliler gibi devasa bir Türk imparatorluğu bu topraklarda hüküm sürerken; Selçuklu sonrasında da bu süreklilik hiç kesilmemiştir. İlhanlılar, Timurlular, Karakoyunlular, Akkoyunlular, Safeviler, Afşarlar ve Kaçarlar… Bu isimler sadece tarih kitaplarındaki kuru hanedan listeleri değildir. Bu isimler, İran coğrafyasının neredeyse bin yıl boyunca kesintisiz bir “Türk Asrı” yaşadığının, Türk siyasî aklıyla yönetildiğinin, Türk diliyle nefes aldığının en açık, en tartışmasız kanıtlarıdır.

​Mezhep Refleksi ve Tarihsel Körlüğün İhaneti

​Peki, bugün neden bu kadar sessiziz? Neden kendi mirasımıza, kendi ecdadımızın kanıyla suladığı topraklara “başkasının malıymış” gibi ürkekçe bakıyoruz?

​Bugün bazı çevreler, İran söz konusu olduğunda mezhebî bir refleksle hemen geri çekilmeyi, ürkmeyi, görmezden gelmeyi tercih ediyor. Şii kimliği üzerinden bir mesafe konuluyor ve bu yapay, bu zorlama mesafe, zamanla tarihsel gerçekliğin inkârına, öz kardeşine sırt dönmeye yol açıyor. Oysa tarih, mezheplerin geçici, siyasî kavgaları üzerinden değil; milletlerin kalıcı eserleri, silinmez izleri üzerinden okunmalıdır.

​Bu noktada Arif Nihat Asya’nın o zehir zemberek, o kemikleri sızlatan serzenişi kulaklarımızda patlamalıdır:

​“Bize bir nazar oldu / Cumamız pazar oldu / Ne olduysa hep bize / Azar azar oldu.”

​İşte bu “azar azar” yok oluş, kendi tarihimize sömürgeci bir dille, oryantalist bir gözlükle, yabancı ve düşman gözlerle bakmamızın bir sonucudur. “İran” kavramının kendisi bugün modern zihinlerde yanlış, kasıtlı olarak yanlış kodlanmıştır. Tarihsel metinlerde İran, bugünkü gibi homojen bir etnik yapıyı veya dar bir ulus-devleti değil; Anadolu gibi devasa bir coğrafî platoyu ifade eder. Nasıl ki Anadolu tek bir etnik kimliğe indirgenemezse, İran da tarihsel olarak asla Pers kimliğine indirgenemez, hapsedilemez!

​Bu bağlamda Osmanlı ile Safevi Devleti arasındaki mücadeleyi “Türk-İran savaşı” olarak adlandırmak, meseleyi kasten çarpıtmak, Türk’ü Türk’e kırdıran o eski tuzağa yeniden düşmektir. Her iki devletin de yönetici kadrosu Türk’tür, ordusu Türkmen’dir, saray dili, kültürü ve savaş stratejisi Türk unsurlarıyla harmanlanmıştır. Bu bir dış savaş değil; Türk dünyasının kendi içindeki liderlik, yön ve üslup kavgasıdır. Bir Türk ile bir “başkası” arasındaki mücadele değil, iki dev Türk devleti arasındaki cihan hâkimiyeti mücadelesidir. Şah İsmail (Hatayî)’nin şu dizeleri, bu toprakların öz dilini, öz kimliğini ve asaletini haykırmıyor mu?

​“Hatayî der: ‘Yüküm gevherdir / Alan gelsin satan gitsin.'”

​Modern Yıkım, Oryantalist Kuşatma ve Kimlik İnşası

​İran coğrafyasındaki bu bin yıllık Türk hâkimiyetinin unutturulması, tesadüfî bir süreç değildir. 1925 yılında Kaçar Hanedanı’nın (son Türk hanedanı) sona ermesiyle başlayan Pehlevi süreci, modern bir ulus-devlet inşası adı altında sistemli bir Türk tarihini silme, Türk izlerini kazıma operasyonuna dönüşmüştür. Bu süreçte tarih yeniden, yalanlarla yazılmış; Pers mitolojisi kutsanırken, bu coğrafyanın asıl yürütücü gücü, asıl efendisi olan Türk varlığı halının altına süpürülmüştür.

​Burada dış etkileri, özellikle İngiliz politikalarını ve Hindistan merkezli oryantalist akımların İran’daki bu yeni, yapay kimlik inşasına sunduğu zehirli katkıları görmezden gelemeyiz. Hedef tekti: Türk dünyası ile İran coğrafyası arasındaki hayatî bağı koparmak ve oradaki devasa Türk nüfusunu tarihsel olarak yetim, öksüz ve sahipsiz bırakmak. Bu operasyona alet olan “içerideki” körlük, mezhep taassubuyla hakikati perdeleyen o karanlık zihniyet, bizim asıl ve en derin yaramızdır.

​Kültürel Yanılsamalar ve Arınma Sembolleri: Bizim Olanı Savunmak

​Bu sessizliğin bir diğer ayağı da korkunç bir kültürel cehalettir. Zerdüştlük üzerinden yürütülen tartışmalar bu sığlığın, bu bilgisizliğin en bariz örneğidir. Türklerin tarihsel olarak bu dini benimsediğine dair tek bir bilimsel kanıt yoktur; aksine Zerdüştlüğün kutsal metinlerinde “düşman Turanlılar” olarak anılanlar, o ateşi söndürenler bizzat Türklerdir.

​Bugün Nevruz gibi kadim, özbeöz Türk geleneklerini “ateşperestlik” sanarak dışlayanlar, kendi kültürüne yabancılaşmış, Türk kültüründeki ateşin manasını kavrayamamış olanlardır. Türklerde ateş, tapınılacak bir put değil; arınmanın, kötülükten temizlenmenin, kıştan bahara, karanlıktan aydınlığa geçişin kutlu bir sembolüdür. Ateşten atlamak bir tapınma ritüeli değil, bir arınma neşesidir, bir diriliş muştusudur. Bu incelikleri göremeyen, bu sembolleri okuyamayan bir tarih bilinci, kendi milletinin köklerine yabancı kalmaya, kurumaya ve yok olmaya mahkûmdur. Mehmet Akif Ersoy’un şu uyarısı sanki bugünün tarih inkârcılarına, kendi mirasına küsen ve sırt dönenlere yazılmıştır:

​“Geçmişten adam hisse kaparmış… Ne masal şey! / Beş bin senelik kıssa yarım hisse mi verdi? / ‘Tarih’i ‘tekerrür’ diye tarif ediyorlar; / Hiç ibret alınsaydı, tekerrür mü ederdi?”

​Hakikatin Gür Sadâsı ve Tarihsel Davet

​Bugün İran’da yaşayan milyonlarca soydaşımız; Azerbaycan Türklerinden Kaşkaylara, Türkmenlerden Avşarlara, Halaçlara kadar bu büyük kitlesel varlık, tarihin yaşayan, nefes alan, susmayan şahididir. Bu insanlar birer sığınmacı, birer sığıntı değil; o toprakların bin yıllık aslî ev sahibidir, efendisidir, ruhudur. Onların dilini, kimliğini, acısını ve tarihini görmezden gelmek, Türk milletinin devasa gövdesinden bir kolu, bir can damarını koparıp atmaktır. Cahit Külebi’nin dediği gibi:

​“Biz biliriz bizim işlerimizi / Kimseler bilmez.”

​Biz kendi işimizi, kendi tarihimizi, kendi kardeşimizi savunmazsak; başkaları bizi kendi yazdıkları karanlık, kanlı ve yalan masallarda boğacaktır. Eğer bir millet kendi tarihine, kendi mirasına ve coğrafyadaki ayak izlerine sahip çıkmazsa, o tarihi başkaları kendi kirli ajandalarına göre yeniden yazar. Ve o yeni yazılan tarihte siz, ya hiç yoksunuzdur ya da başkasının hikâyesinde önemsiz, tehlikeli, yok edilmesi gereken bir ayrıntıya dönüştürülürsünüz.

​Şimdi vakit; mezhebî refleksleri, ideolojik prangaları, yapay korkuları ve o sinsi sessizliği bir kenara bırakıp tarihsel hakikatle en sert biçimde yüzleşme vaktidir. Türk’ün İran coğrafyasındaki varlığı bir iddia, bir temenni değil; sarsılmaz, yıkılmaz ve susturulamaz bir gerçektir! Ve bu gerçek, onu dile getirecek cesur yürekleri, doğru yazacak kalemleri, eğilmeyen başları beklemektedir. Hakikat susmaz; ancak onu susturmaya çalışanlara karşı biz, daha gür, daha sert, daha tavizsiz ve daha kararlı bir sesle haykırmak zorundayız.

​”Kendi hafızasına sahip çıkma zorunluluğunu” adeta bir mühür gibi vuran, bu “itiraz” ruhunu tam bir bütünlükle, bir çelik zırh gibi tamamlayan o sarsıcı Türk şairi nidasını hafızalara kazıyoruz:

​”Kendi tarihiyle bağları koparılan bir millet, hafızası olmayan bir hastaya benzer. Türk olmak, bir kaderin kabulü değil; bir dünya görüşünün, bir varlık iddiasının ve tarihin omuzlarımıza yüklediği o muazzam sorumluluğun bilincinde olmaktır.”

​— İsmet Özel