Okullarda yaşanan her şiddet ve saldırı olayının ardından aynı sahne tekrarlanır. Kameralar, turnikeler, güvenlik görevlisi sayısı, metal dedektör, çevre duvarı, “önlem paketleri”… Açıklamaların büyük kısmı olayın yalnızca güvenlik boyutuna kilitlenir. Oysa bu saldırılar tek bir kapıdan, tek bir silahtan, tek bir “sapkın bireyden” doğmaz. Nedeni birçok etkene bağlı bir toplumsal kırılmadır. Sorunu yalnızca güvenlikle okumak, hem çözümü geciktirir hem de yanlış reçeteleri meşrulaştırır.
Okul, toplumdan kopuk bir ada değildir. Okul toplumun aynasıdır. Sınıfta patlayan öfke, çoğu zaman evde, sokakta, ekranda, piyasada ve dilde biriken öfkenin okul koridoruna taşınmış halidir. Herhangi bir kurumda yaşanan saldırının kökeninde bireysel sapma kadar toplumsal bozulma da yatar. Bunu görmemek, ateşi söndürmek yerine dumanı dağıtmaktır.
Erich Fromm’un uyarısı bu yüzden hâlâ taze durur. Fromm’a göre sağlıksız toplum, insanı “kim olduğuyla” değil “neye sahip olduğuyla” tanımlar. Tüketmeye, rekabet etmeye, görünmeye ve üretim sisteminin ihtiyaçlarına uyum sağlamaya iter. İnsan kendi gerçek ihtiyaçlarından uzaklaşır; “piyasa kişiliği” gelişir. Değer, başarı ve saygınlık; sevgi, emeğin anlamı ve vicdan değil, statü, güç ve gösteriş üzerinden kurulur. Böyle bir iklimde çocuk da genç de kendini “yetersiz” hissettiği anda ya ezilir ya da ezmeye yönelir. Şiddet, bazen bu yabancılaşmanın en kaba dilidir.
Fromm’un sağlıklı toplum tasavvuru ise açıktır: İnsan araç değil amaçtır. Sevgi, dayanışma ve yaratıcılık teşvik edilir. Çalışma kişiyi yabancılaştırmaz, geliştirir. Ekonomi insanın ihtiyaçlarına hizmet eder. Özgür, eleştirel ve üretken birey desteklenir. Bu ölçüyle bakıldığında mesele yalnızca “hasta bireyler” değildir. İnsanı mutsuz, yalnız, kıskanç ve kendine yabancı hale getiren düzen değişmezse, sağlıklı birey ve sağlıklı toplum da gelmez.
Burada asıl kör nokta şudur: Toplumsal düzen yalnızca fabrikada, borsada veya mahallede kurulmaz. Zihinlerde kurulur. Çocuğun ilk ahlak dersi çoğu zaman öğretmenin tahtasından değil, ekranın ışığından gelir.
Ekran, görünmez müfredattır
Bugün çizgi filmden diziye, kısa videodan dijital platformlara uzanan bir “ikinci okul” vardır. Bu okulun müfredatı çoğu zaman denetlenmez; reytingi, tıklaması ve pazar payı denetlenir. Şiddetin estetikleştirilmesi, intikamın kahramanlık diye sunulması, merhametin zayıflık sayılması, ailenin küçümsenmesi, otoritenin alay konusu edilmesi… Bunlar bazen bağırarak, çoğu zaman da fısıldayarak işler. Yani sübliminaldir. Çocuk “ben şiddeti öğrendim” demez. Karakteri taklit eder, ritmi içselleştirir, öfkeyi normalleştirir.
Bir sahne “kurgu” diye geçiştirilir. Oysa tekrarlanan kurgu, zamanla gerçekliğin provası olur. Silahın sıradanlaşması, ölümün hafiflemesi, düşmanın insanlıktan çıkarılması… Bunlar pedagojik olarak masum içerikler değildir. Hele ki aynı çocuğun gündüz sınıfta “değerler eğitimi” görüp gece ekranda güç, tahakküm ve tüketimle ödüllendirildiği bir düzende çelişki kaçınılmazdır. Okul bir şey söyler, ekran başka bir şey fısıldar. Kazanan çoğu zaman fısıltıdır.
Bu yüzden “çizgi film masumdur, dizi eğlencedir” savunması artık analitiklikten uzaktır. Masumiyet, içeriğin yaş grubuna uygunluğuyla, tekrar sıklığıyla, ödül-ceza mekanizmasıyla ve kahraman modeliyle ölçülür. Kahraman her sorunu yumrukla, silahla, aşağılama ile çözüyorsa; izleyiciye bırakılan mesaj da budur: Söz değil güç, sabır değil öfke, vicdan değil zafer.
RTÜK ve Milli Eğitim aynı masaya oturmalıdır
Devletin burada “yayın özgürlüğü” ile “çocuk koruma” arasında sahte bir ikileme sıkışması yanlıştır. Özgürlük, çocuğun zihnini piyasaya teslim etmek değildir. RTÜK yalnızca skandal kareleri, küfrü veya açık müstehcenliği değil; şiddetin olağanlaştırılmasını, sübliminal değer aşındırmasını ve yaş gruplarına aykırı kahraman modellerini de mercek altına almalıdır. Yaptırım, sansür refleksinden ibaret kalmamalı; ölçüt, denetim, yaş bandı, yayın saati, dijital platform yükümlülüğü ve yapımcı sorumluluğu birlikte işletilmelidir.
Milli Eğitim Bakanlığı da işi “okul bahçesine kamera” düzeyinde bırakamaz. Rehberlik sistemleri güçlendirilmeli, şiddetin erken belirtileri pedagojik olarak okunmalı, aile-okul bağı kurulmalı, medya okuryazarlığı ezber bir seçmeli ders olmaktan çıkarılıp gerçek bir zihin kalkanına dönüştürülmelidir. Öğretmen, yalnızca müfredat aktarıcısı değil; çocuğun ekrandan getirdiği zehri fark eden ilk göz olmalıdır. Bu da eğitim fakültelerinden hizmet içi eğitime kadar yeni bir bakış ister.
Asıl gereken, kurumların birbirine “bu benim alanım değil” dememesidir. RTÜK ekranı, Milli Eğitim sınıfı, aile evin içini, yerel yönetimler sokakları, adalet sistemi silaha erişimi ayrı ayrı konuşursa tablo yine parçalanır. Şiddet bütüncül üretiliyorsa, müdahale de bütüncül olmak zorundadır.
Güvenlik şarttır, fakat yetmez
Elbette okulların güvenliği ihmal edilemez. Kapı kontrolü, silaha erişim, ihbar mekanizmaları, çevre güvenliği devletin asgari görevidir. Ancak güvenlik, hastalığın ateşini ölçer; teşhisi koymaz. Çocuğu yalnızlaştıran rekabet, aidiyeti eriten tüketim kültürü, merhameti küçümseyen dizi dili, aileyi zayıflatan tempo ve anlam boşluğu durduğu sürece, her yeni önlem bir sonrakinin gerekçesi olur.
Fromm’un cümlesini güncelleyelim: Yabancılaşmış bireyler, sağlıklı toplum kuramaz. Ama yabancılaşmayı besleyen içerikler durmadan üretilirken yalnızca bireyi “ıslah” etmeye kalkmak da nafiledir. Sorun tek tek “bozuk çocuklar” değildir. Sorun, çocuğa sürekli “sahip ol, ez, öne geç, görün, tüket” diyen; yaratmayı, paylaşmayı ve durup düşünmeyi ise sıkıcı bulan bir iklimdir.
Okul toplumun aynasıysa, aynayı temizlemek yetmez. Aynanın baktığı yüzü de düzeltmek gerekir. Aksi halde her saldırıdan sonra aynı açıklamaları, aynı güvenlik listelerini, aynı unutkanlığı tekrar ederiz. Çocuklarımızı korumak, yalnızca kapıyı kilitlemek değil; zihne giren dili de sorumlu kılmaktır.

Diyarbakır’ın Urfa Kapı yakınlarında, surların gölgesinde akan Anzele suyu, bugün çoğunlukla yaz aylarında çocukların serinlediği bir yer olarak biliniyor. Oysa eski seyahatnameler, tarihçilerin araştırmaları ve kentin hafızasında yaşayan anlatılar, bu...

Diyarbakır’ın bazaltına elinizi koyduğunuzda parmaklarınıza vuran şey taşın soğukluğu değildir; bin yıllık bir yorgunluğun ağırlığıdır. Bu taş konuşmaz sanırsınız ama sabrı da bir yere kadardır. Binlerce yıldır göğüs gerdiği tarihe...

Diyarbakır surlarının Urfa Kapı girişinde, siyah bazalt taşlarının ardında yüzyıllardır cevap bekleyen bir soru saklı: Burada yatan kişi, Balkanlar’dan Anadolu’ya uzanan menkıbelerin kahramanı Sarı Saltuk mu, yoksa 16. yüzyılda yaşamış...

Yıl 502. Roma ile Sasani imparatorlukları arasında sıkışan kadim Amida, tarihinin en karanlık dönemlerinden birine giriyordu. Üç ay boyunca teslim olmayan şehir, 503 yılının ocak ayında düştü. Fakat asıl felaket,...

Bir tarihî kapının önünden bütün şehre cehalet dağıtmak kolaydır. Hele cümlenin başına akademik unvanı, sonuna da birkaç küçümseyici sıfatı yerleştirdiniz mi, tartışmayı kazandığınızı sanabilirsiniz. Fakat tarih araştırmalarının tatsız bir özelliği...

Ahmed Arif, “Beşikler vermişim Nuh’a / Salıncaklar, hamaklar…” diye haykırırken bu şehrin ciğerinden konuşuyordu. Şimdi o ciğere, devasa hoparlörler ve plastik bir vitrinle sözde bir “kültür” pompalanıyor. Surların o kapkara,...
Yorum Yap