Ahmed Arif, “Beşikler vermişim Nuh’a / Salıncaklar, hamaklar…” diye haykırırken bu şehrin ciğerinden konuşuyordu. Şimdi o ciğere, devasa hoparlörler ve plastik bir vitrinle sözde bir “kültür” pompalanıyor. Surların o kapkara, ağır bazalt taşına çarpan ses, artık bin yıllık bir hafızanın, bir yaşanmışlığın yankısı değil; tek tip, seri üretim bir popüler endüstri gürültüsü. Diyarbakır’da sahnelenen Kültür Yolu Festivali, adındaki o şatafatlı “kültür” kelimesini şehrin ruhundan söküp alıyor. Meydanda asılı duran, herkesin gördüğü ama kimsenin mikrofondan söylemediği soru ise şu: Bu toprağın acısını, isyanını ve sevincini damıtıp sanata dönüştüren Diyarbakırlı sanatçılar bu yolun neresinde?
Diyarbakır; üzerine spot ışıkları çevrilip önünde selfie çekilecek bir dekor, tarihi taşlardan örülme suskun bir fon değil. El Cezerî’nin çarklarını döndüren akıl, Cahit Sıtkı’nın içine sığamadığı o ağır hüzün, Sezai Karakoç’u dirilten mistik damar bu sokakların tozundan, toprağından beslendi.
Ancak festivalin parlak kağıtlara basılmış programlarına baktığınızda, şehrin kendi öz suyunu kurutan, yerel olanı “fazlalık” sayan bir nobranlıkla karşılaşıyorsunuz. Yeni-liberal kültür politikaları Sur’un yıkıntıları üzerinde soylulaştırma oyunları oynarken; kültür, hızla tüketilecek bir fast-food menüsüne, kentin hafıza mekanları ise ruhsuz birer sahneye dönüştürülüyor.
Kürtçenin gırtlağında düğümlenen dengbêj ağıtları, Suriçi’nin dar ve isli sokaklarında inatla nefes alan yerel tiyatrolar, fırçasını kentin dertlerine batıran görsel sanatçılar… Hepsi bu devasa bütçeli, şatafatlı sofranın uzağında bırakılıyor. Şehre tırlarla dışarıdan ithal edilen ana akım pop yıldızları stadyumları inletirken, Diyarbakır’ın o çok sesli, çok dilli, çok yaralı dokusu sıradan bir eğlence parkına kurban ediliyor.
Sokaktaki insanın, yerel halkın “Bu müzik, bu festival nerenin kültürü?” isyanı tam da bu yüzden. Diyarbakırlı sanatçıların kendi evlerindeki bu şölene davet edilmemesi, masum bir “sanatsal tercih” falan değil. Bu, kentin politik omurgasını ehlileştirme, entelektüel ağırlığını törpüleme ve hafızasını uyuşturma çabasının ta kendisidir.
Kültür, tepeden inme genelgelerle, dev organizasyon şirketleriyle şehre dışarıdan enjekte edilen geçici bir panayır coşkusu değildir. Kültür; o kentin sokağında üretilen, taşına sinen, insanın alnındaki çizgiye yerleşen ortak yaşam pratiğidir. Evladını, ozanını, dengbêjini, yazarını kapı dışarı eden bir “Kültür Yolu”, Diyarbakır’ı Diyarbakır yapan hafızayı silip atmaktan, kenti kimliksiz bir taş yığınına çevirmekten başka hiçbir yere çıkmaz.
Cihat TOPRAK

Diyarbakır’ın Urfa Kapı yakınlarında, surların gölgesinde akan Anzele suyu, bugün çoğunlukla yaz aylarında çocukların serinlediği bir yer olarak biliniyor. Oysa eski seyahatnameler, tarihçilerin araştırmaları ve kentin hafızasında yaşayan anlatılar, bu...

Diyarbakır’ın bazaltına elinizi koyduğunuzda parmaklarınıza vuran şey taşın soğukluğu değildir; bin yıllık bir yorgunluğun ağırlığıdır. Bu taş konuşmaz sanırsınız ama sabrı da bir yere kadardır. Binlerce yıldır göğüs gerdiği tarihe...

Diyarbakır surlarının Urfa Kapı girişinde, siyah bazalt taşlarının ardında yüzyıllardır cevap bekleyen bir soru saklı: Burada yatan kişi, Balkanlar’dan Anadolu’ya uzanan menkıbelerin kahramanı Sarı Saltuk mu, yoksa 16. yüzyılda yaşamış...

Yıl 502. Roma ile Sasani imparatorlukları arasında sıkışan kadim Amida, tarihinin en karanlık dönemlerinden birine giriyordu. Üç ay boyunca teslim olmayan şehir, 503 yılının ocak ayında düştü. Fakat asıl felaket,...

Bir tarihî kapının önünden bütün şehre cehalet dağıtmak kolaydır. Hele cümlenin başına akademik unvanı, sonuna da birkaç küçümseyici sıfatı yerleştirdiniz mi, tartışmayı kazandığınızı sanabilirsiniz. Fakat tarih araştırmalarının tatsız bir özelliği...

Okullarda yaşanan her şiddet ve saldırı olayının ardından aynı sahne tekrarlanır. Kameralar, turnikeler, güvenlik görevlisi sayısı, metal dedektör, çevre duvarı, “önlem paketleri”… Açıklamaların büyük kısmı olayın yalnızca güvenlik boyutuna kilitlenir....
Yorum Yap