Türk Devletleri Teşkilatı Üyesi Ülkelerin Kıbrıs Konusundaki Tartışmalı Adımı

Son günlerde, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) üyesi Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan ve gözlemci üye Türkmenistan’ın, Türkiye’yi Kıbrıs’ta “işgalci güç” olarak tanımlayan Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin (BMGK) 541 ve 550 sayılı kararlarını desteklediği yönünde haberler gündeme geldi. Bu gelişme, özellikle sosyal medyada ve bazı haber kaynaklarında “Türkiye’yi sırtından vurma” olarak yorumlanırken, konunun arka planı ve detayları dikkatle incelenmeyi gerektiriyor.

Olayın Arka Planı

Kıbrıs meselesi, yıllardır Türkiye ve uluslararası toplum arasında tartışmalı bir konu. 1974’te Türkiye’nin, Kıbrıs’taki Türk toplumunu korumak için gerçekleştirdiği Barış Harekâtı, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin (KKTC) kurulmasına yol açtı. Ancak KKTC, yalnızca Türkiye tarafından tanınıyor; uluslararası toplum ise Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’ni (GKRY) “Kıbrıs Cumhuriyeti” olarak kabul ediyor. BMGK’nın 1983’te aldığı 541 ve 1984’te aldığı 550 sayılı kararlar, KKTC’nin kuruluşunu kınamış ve diğer ülkelere bu devleti tanımama çağrısında bulunmuştu.

Son dönemde, Kazakistan, Özbekistan ve Türkmenistan’ın GKRY ile diplomatik ilişkilerini güçlendirme adımları attığı biliniyor. Kazakistan, Ocak 2025’te GKRY’ye büyükelçi atarken, Özbekistan Aralık 2024’te İtalya’daki büyükelçisini GKRY’ye akredite etti. Türkmenistan ise 31 Mart 2025’te benzer bir adım attı. Bu süreçte, Avrupa Birliği’nin (AB) 4 Nisan 2025’te Özbekistan’ın Semerkant şehrinde düzenlenen AB-Orta Asya Zirvesi’nde, bölge ülkeleriyle “stratejik ortaklık” kurma ve 12 milyar avroluk yatırım paketi sunma kararı alması dikkat çekti. Zirvede, Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan ve Türkmenistan’ın, BMGK’nın 541 ve 550 sayılı kararlarına bağlılıklarını teyit ettiği belirtildi.

Tartışmanın Kaynağı

Bu karar, bazı medya organlarında ve sosyal medya platformlarında, söz konusu ülkelerin Türkiye’yi “işgalci” ilan ettiği şeklinde yorumlandı. Özellikle, Kazakistan Büyükelçisi Nikolay Zhumakanov’un GKRY’ye atandığı sırada “Kıbrıs Cumhuriyeti’nin toprak bütünlüğünü destekliyoruz” demesi ve Rum lider Nikos Hristodulides’in Türkiye’yi “50 yıldır işgalci” olarak nitelendirmesi, tepkileri artırdı. Sosyal medyada, bu adımların “Turan ideallerine ihanet” veya “AB’nin ekonomik vaatlerine teslimiyet” olarak görüldüğü yorumları öne çıktı.

Ancak, konuya daha yakından bakıldığında, bu ülkelerin GKRY ile diplomatik ilişkileri uzun süredir mevcut. Örneğin, Özbekistan 1997’de GKRY’yi tanımıştı. Yeni olan, bu ülkelerin büyükelçi atayarak ilişkileri resmileştirmesi ve AB ile yakınlaşma sürecinde BM kararlarına vurgu yapması. Uzmanlar, bu adımların doğrudan Türkiye’ye karşı bir hamle olmaktan çok, ekonomik ve stratejik çıkarlar doğrultusunda atıldığını savunuyor.

Türkiye ve KKTC Açısından Etkiler

Türkiye, KKTC’nin tanınması için yıllardır diplomatik çaba gösteriyor ve TDT bünyesinde bu yönde adımlar atıyor. Ancak, TDT üyesi ülkelerin GKRY ile ilişkileri güçlendirmesi, Türkiye’nin “iki devletli çözüm” tezine zarar verebilir. Ankara, bu gelişmeler karşısında resmi bir açıklama yapmaktan kaçınsa da, diplomatik kanallarda rahatsızlıklarını dile getirdiği belirtiliyor.

KKTC cephesinde ise hayal kırıklığı hakim. Bazı Kıbrıslı Türk akademisyenler, bu adımların Türkiye’nin tezlerini zayıflattığını ve TDT ülkelerinin “ulusal çıkarlarını Türk dünyasının ortak meselelerinin önüne koyduğunu” ifade ediyor.

AB’nin Rolü ve Bölgesel Dinamikler

AB’nin Orta Asya’ya yönelik artan ilgisi, bu sürecin önemli bir katalizörü olarak görülüyor. Rusya-Ukrayna savaşı sonrası enerji kaynakları arayışını hızlandıran AB, Orta Asya ülkeleriyle enerji, ticaret ve altyapı alanında işbirliklerini derinleştiriyor. Semerkant Zirvesi’nde açıklanan 12 milyar avroluk yatırım paketi, bu ülkelerin AB ile yakınlaşmasında ekonomik bir motivasyon olarak öne çıkıyor. Ayrıca, Çin ve Rusya’ya bağımlılığı azaltma çabası da bu ülkelerin Batı’yla ilişkileri güçlendirme arayışını destekliyor.

Bu gelişmeler, Türk dünyasında dayanışma beklentilerini sorgulatan bir döneme işaret ediyor. Ancak, Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan ve Türkmenistan’ın dış politikalarında bağımsızlık ve çok yönlülük ön planda. Bu ülkeler, Rusya ve Çin’e karşı denge oluşturmak için AB ve ABD ile ilişkilerini güçlendirme yolunu seçmiş görünüyor. Türkiye’yi “işgalci” ilan etme gibi doğrudan bir niyetten ziyade, uluslararası toplumun genel eğilimine uyum sağlama çabası söz konusu olabilir.

Türkiye’nin bu süreçte TDT içindeki liderlik rolünü güçlendirmesi ve ekonomik-diplomatik araçlarla Orta Asya ülkeleriyle bağlarını derinleştirmesi gerektiği belirtiliyor. Aksi takdirde, benzer adımların diğer TDT üyeleri tarafından da atılabileceği endişesi dile getiriliyor.

Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan ve Türkmenistan’ın GKRY ile ilişkileri resmileştirme ve BMGK kararlarına destek açıklamaları, Türkiye ve KKTC açısından hassas bir konu. Ancak bu adımlar, doğrudan Türkiye’ye karşı bir hamle olmaktan çok, ekonomik ve stratejik çıkarlarla şekilleniyor. Türkiye’nin, TDT bünyesindeki ortak vizyonu güçlendirerek ve diplomatik girişimlerini artırarak bu süreci dengelemesi mümkün görünüyor.