Türkiye’de Tahliye Edilenlerin Neredeyse Yarısı Yeniden Suç İşliyor

Türkiye’de ceza infaz sisteminin en büyük sorunlarından biri olan “mükerrer suç” (tekerrür) oranları alarm veriyor. Yapılan araştırmalar ve Adalet Bakanlığı verileri, cezaevinden tahliye edilen hükümlülerin yaklaşık %45 ila %48’inin belirli bir süre içinde yeniden suç işleyerek cezaevine döndüğünü gösteriyor. Uzmanlar bu durumu “Döner Kapı Sendromu” olarak adlandırıyor.

Türkiye’de cezaevleri kapasite sorunları ve sık sık yapılan infaz düzenlemeleri ile gündeme gelirken, madalyonun diğer yüzünde rehabilitasyon eksikliği ve topluma uyum sorunları yatıyor. Tahliye sonrası takip sistemindeki aksaklıklar, suçun bir yaşam biçimine dönüşmesine zemin hazırlıyor.

Rakamlarla Tablo: Neden Geri Dönüyorlar?

Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü verileri ile çeşitli akademik çalışmaların ortalaması alındığında, tablo endişe verici boyutlarda:

• Yüksek Tekerrür Oranı: Cezaevinden çıkan her 100 kişiden yaklaşık 45’i, tahliyeyi takip eden ilk 3 yıl içinde yeniden suça karışıyor.
• Hırsızlık ve Uyuşturucu Başı Çekiyor: Yeniden suç işleme oranının en yüksek olduğu suç grupları “Mal varlığına karşı işlenen suçlar” (hırsızlık, gasp) ve “Uyuşturucu madde ticareti/kullanımı”. Bu suçlarda oran %60 seviyelerine kadar çıkabiliyor.
• Genç Suçlular Risk Altında: Özellikle 18-25 yaş aralığındaki genç hükümlülerde cezaevine geri dönüş oranı, orta yaş grubuna göre daha yüksek.

Sistemin Tıkandığı Nokta: “Islah” Mı, “Depolama” Mı?

Uzmanlar, sorunun temelinde cezaevlerinin “ıslah evi” işlevini yitirip, sadece suçluların geçici süreyle tutulduğu “depolama alanlarına” dönüşmesinin yattığını belirtiyor.

Hukukçular ve sosyologlar, bu kısır döngüyü besleyen 3 ana faktöre dikkat çekiyor:

1. Ekonomik Dışlanma ve İşsizlik: Tahliye olan kişi, “sabıka kaydı” damgası nedeniyle iş bulmakta zorlanıyor. Ekonomik hayata entegre olamayan birey, bildiği tek yol olan suça (özellikle hırsızlık ve uyuşturucu satıcılığına) geri dönüyor.
2. Yetersiz Rehabilitasyon: Cezaevlerindeki aşırı doluluk, psikososyal destek birimlerinin her mahkumla etkin ilgilenmesini engelliyor. Birey, suç eğilimini tedavi etmeden dışarı çıkıyor.
3. İnfaz Düzenlemeleri (Örtülü Aflar): Kamuoyunda “af” olarak algılanan sık infaz indirimleri ve denetimli serbestlik sürelerinin genişletilmesi, suçlularda “yatarı az” algısı yaratarak caydırıcılığı zayıflatıyor.

Denetimli Serbestlik Yeterli Mi?

Denetimli serbestlik sistemi, kişinin dışarıda olduğu sürece topluma kazandırılmasını hedeflese de, pratikteki uygulamalar “imza atıp gitmekten” öteye geçemeyebiliyor. Uzmanlar, denetimli serbestlik memuru başına düşen dosya sayısının fazlalığının, etkin bir takibi imkansız hale getirdiğini savunuyor.

Ne Yapılmalı?

Ceza hukukçuları çözüm için şu adımların atılması gerektiği görüşünde birleşiyor:

• Bireyselleştirilmiş İnfaz: Her mahkumun risk analizine göre özel rehabilitasyon programına alınması.
• İş Garantili Meslek Kursları: Cezaevi atölyelerinin özel sektörle entegre edilerek, tahliye sonrası istihdam garantisi sağlanması.
• Damgalanmanın Önlenmesi: Sabıka kaydının iş hayatında yarattığı engelleri aşacak teşvik mekanizmalarının (eski hükümlü istihdam edenlere vergi indirimi vb.) artırılması.

Özet Veri Tablosu

Türkiye’de suçla mücadele sadece polisiye tedbirler ve hapis cezalarıyla sınırlı kaldığı sürece, cezaevleri dolup taşmaya ve “döner kapı” işlemeye devam edecek gibi görünüyor. Toplumun güvenliği için “içeri atmak” kadar “dışarıya hazırlamak” da hayati önem taşıyor.