TRUMP DUYURDU: “İRAN İLE BARIŞ ANLAŞMASI BÜYÜK ÖLÇÜDE TAMAM”

ABD Başkanı Donald Trump, şubat ayından bu yana devam eden ABD-İran savaşını sonlandırabilecek tarihi bir Mutabakat Zaptı (MoU) üzerinde büyük ölçüde uzlaşmaya varıldığını açıkladı. Sosyal medya platformu Truth Social üzerinden bir açıklama yapan Trump, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın da aralarında bulunduğu çok sayıda bölge lideriyle Oval Ofis’ten kritik bir telefon trafiği yürüttüğünü belirtti. Anlaşmanın en dikkat çekici maddesi ise küresel enerji piyasalarını kilitleyen Hürmüz Boğazı’nın yeniden ticarete açılacak olması.

Trump, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile de görüşerek son detayları ele aldıklarını ve tarihi anlaşmanın kısa süre içinde resmen ilan edileceğini duyurdu.

ARKA PLAN: SAVAŞA NASIL GELİNDİ?

2025 yılı boyunca tırmanan nükleer gerilim, bölgesel vekil çatışmaları ve karşılıklı yaptırımların ardından, Şubat 2026‘da ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı askeri operasyonlar bölgeyi topyekûn bir savaşa sürükledi.

Haziran 2025’te İran’ın nükleer tesisleri olan Natanz, Fordow ve İsfahan’a düzenlenen hava saldırıları kırılma noktası olmuştu. Savaşın başlamasıyla birlikte İran, küresel petrol ticaretinin yaklaşık %20’sinin geçtiği en kritik lojistik hat olan Hürmüz Boğazı’nı tamamen bloke etti. ABD ise buna misilleme olarak İran limanlarına deniz ablukası uyguladı. Nisan ayında Pakistan, Türkiye ve Katar’ın arabuluculuğuyla geçici ateşkesler ilan edilse de kalıcı barış formülü bugüne kadar sağlanamamıştı.

SAVAŞIN BİLANÇOSU VE KÜRESEL ETKİLERİ

Yaklaşık 4 aydır süren çatışmalar, modern dönemin en ağır ekonomik ve askeri krizlerinden birine yol açtı. Savaşın bilançosu şu ana kadar şu şekilde netleşti:

• Ekonomik Şok: Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasıyla birlikte küresel tedarik zinciri kırıldı, petrol fiyatları ve buna bağlı olarak dünya genelinde akaryakıt fiyatları rekor seviyelere ulaştı.
• Askeri Kayıplar: Çatışmalarda İran’ın askeri altyapısı ve hava savunma sistemleri ağır hasar alırken; ABD ve müttefikleri de Basra Körfezi’nde ciddi lojistik ve operasyonel maliyetlerle karşı karşıya kaldı.
• Küresel Karşılaşma: Savaş sürecinde ABD, Basra Körfezi’ne ikinci bir uçak gemisi sevk edip Katar’daki El Udeid üssüne füze bataryaları yerleştirirken; İran ise Çin yapımı uzun menzilli anti-stealth (hayalet uçak avcısı) radar sistemlerini konuşlandırarak krizi küresel bir cepheleşmeye taşıdı.

TASLAK ANLAŞMADA NELER VAR?

Uluslararası basına sızan ve tarafların üzerinde uzlaştığı belirtilen taslak metne göre anlaşmanın temel sacayakları şunlar:

İRAN’DAN İLK TEPKİ: “KONTROL BİZDE KALACAK”

Trump’ın “Hürmüz Boğazı açılacak” yönündeki kesin ifadelerine karşılık, İran kanadından temkinli ve egemenlik vurgusu yapan açıklamalar geldi. İran Devrim Muhafızları Ordusu’na yakınlığıyla bilinen yarı resmi Fars Haber Ajansı, olası bir anlaşmada bile boğazın yönetiminin tamamen Tahran’da kalacağını duyurdu. Yapılan açıklamada, “Boğazın yönetimi, rotanın, zamanın ve geçiş yöntemlerinin belirlenmesi ile izinlerin verilmesi İran İslam Cumhuriyeti’nin tekelinde ve takdirinde olmaya devam edecektir” denilerek kırmızı çizgi çekildi.

Arabuluculuk rolünü üstlenen Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ise Trump’ı tebrik ederek, nihai imzalar öncesinde iki tarafı çok yakın bir zamanda Pakistan’da ağırlamayı ümit ettiklerini belirtti.