Diyarbakır’ın Çınar ilçesinde Roma İmparatorluğu döneminde askeri yerleşim olarak kullanılan 3 bin yıllık Zerzevan Kalesi, artık tescillendi.
Zerzevan Kalesi Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Cihat TOPRAK, “Zerzevan Kalesi, Diyarbakır için çok önemli bir değerdir. Zerzevan Kalesi, kimsenin kişisel çıkarları ve art niyetleri uğruna peşkeş çekilemeyecek kadar değerlidir. Burada kazı yapması için görevlendirilen kişilerin talanına dur demek için yaptığımız girişimler sonucunda “Zerzevan” isminin marka tescilini yapmaktan onur duyduk.” İfadelerini kullandı.
Diyarbakır’ın Çınar ilçesi yakınlarındaki UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi‘nde yer alan ve kazı yürütülen Zerzevan Kalesi’nin 1800 yıllık girişi gün yüzüne çıkarıldı.
İlçeye 13 kilometre uzaktaki Demirölçek Mahallesi yakınlarında bulunan, Roma İmparatorluğu döneminde “askeri yerleşim” olarak kullanılan Zerzevan Kalesi’nde,
Kültür ve Turizm Bakanlığı koordinesinde Valilik, Türkiye İş Kurumu, Diyarbakır Müzesi, Büyükşehir Belediyesi, Çınar Kaymakamlığı, Türkiye Seyahat Acentaları Birliği, Dicle Üniversitesi, Karacadağ Kalkınma Ajansı ve Safir Tuz’un desteğiyle kazı çalışması yürütülüyor.
Yaklaşık 60 dönümde 12-15 metre yüksekliğinde ve 1200 metre uzunluğunda sur kalıntısı, 21 metre yüksekliğinde gözetleme ve savunma kulesi, kilise, yönetim binası, konutlar, tahıl ve silah depoları, yer altı ibadethanesi, sığınak, kaya mezarları, su kanalları ile 54 su sarnıcı bulunan Zerzevan Kalesi, yürütülen kazıyla tarihe ışık tutuyor.
Kaledeki çalışmaların bölgedeki turizme önemli katkıda bulunacak ve bulunduğu tarihi lokasyonu itibariyle çevreye yayılmış eski haberleşme kalelerinin de günyüzüne çıkarılacağı öğrenildi.
Zerzevan Kalesi’nin surlarının 1200 metre uzunluğa sahip ve yüksekliğinin 12 ile 15 metre arasında değiştiğini, aynı zamanda gözetleme ve savunma kulelerinin bulunuyor .
19 metresi korunmuş 21 metre yüksekliğinde kuleler var. Burada yoğun bir savunma hattı oluşturulmuş. Roma döneminde özellikle önemli savunma hattını kalede oluşturuyor. O burası Roma’nın sınır garnizonudur. Romalılar sürekli Sasanilerle savaş halindeydi. Bu nedenle surların kalınlığı 2 ile 3 metre arasında değişiyor. Kaledeki sur hattında çalışmalar yürütmeye başladıklarını ve surların 9 metreye kadar korunduğu aşikardır
Yetkililerin Zerzevan Kalesi’nin ilk kez girişini tespit ettiklerini kalenin tek girişi ve tek çıkışının olduğu bölgede çalışmalara ağırlık verdiklerini anlattı.
“Zerzevan Kalesi’nde her an yeni bulgulara ulaşmak mümkün. Bu yıl ilk kez 1800 yıllık kalenin girişi bulunuldu. Kaledeki savunma mimarisi açısından önemli bir noktayı tespit edildi. Kale, bölgenin tarihinin değiştirilmesi ve turizmi açısından çok önemli. Geçen kaleyi 450 bin yerli ve yabancı turist ziyaret etti. Pandemiye rağmen 8 ayda yaklaşık 100 bin ziyaretçi geldi. Pandemi sürecinde bile Sene sonuna kadar yaklaşık 300 bini bulabilir.”
Askeri yerleşim antik yol güzergahında, 124 metre yükseklikte kayalık tepede bulunan Zerzevan Kalesi, Amida ile Dara arasında stratejik bir noktada yer alıyor.
Yerleşim konumu itibarıyla bütün vadiye hakim, antik ticaret yolu üzerinde, geniş bir alanı kontrol altında tutan, Roma sınır garnizonu olan kale, Romalılar ve Sasaniler arasında büyük mücadelelere sahne oldu.
Roma’nın sınır garnizonu olan Zerzevan Kalesi’nin tarihi Asur dönemine (MÖ 882-611) kadar gidiyor. Roma Dönemi’nde MS 3. yüzyılda Severuslar Dönemi’nde (MS 198-235) asıl askeri yerleşim inşa edildi ve 639 yılına İslam ordularının fethine kadar kesintisiz kullanıldı.
Yerleşimin surları ve yapıları Anastasios (MS 491-518) ve Justinianos (MS 527-565) dönemlerinde onarılarak bazıları ise yeniden inşa edilerek mevcut haline getirildi.
Cihat TOPRAK
Yorum Yap