Velime Geceleri, Diyarbakır’a ait, geçmi- şi eski tarihlere dayanan, içerisinde ahlâk, din, tasavvuf, felsefe, edebiyat ve tarih sohbetlerinin yanı sıra, saz ve söz unsurlarını da barındıran geleneksel bir eğlence türüdür.
Eskiden Diyarbakır kent merkezinde düzenli olarak yapılan Velime Geceleri, temelde meşk yöntemini esas alır ve şehrin kültürel değerlerinin ve tarihî birikiminin kuşaktan kuşağa aktarılmasına vesile olurdu.
Velime’ kelimesi, Arapça ‘Velm’ kökün- den gelmektedir. ‘Düğün yemeği’ veya ‘davet için yapılmış yemek’ anlamına gelir. Sevinç ve saadet ifade eden her türlü mera- sim sebebiyle verilen ziyafetlere de velime denmektedir. Bununla beraber, Velime’nin geçmişinin Cahiliye dönemine kadar uzandığı ve Hz. Peygamberimizin, Hatice validemizle evlenirken Velime cemiyeti tertip ettiği rivayet edilir. Diyarbakır’da ise ilk Velime Gecesi’nin 1638 yılında Bağdat seferinden dönen Sultan IV. Murat için düzenlendiği ve bu gecede Hacı Efdal Efen- di’nin kendi bestesi olan ‘Yaş Destanı’nı seslendirdiği rivayet edilmektedir.
Velime Geceleri’ne nasıl hazırlanılırdı?
Velime Geceleri’ni yalnızca bir eğlence olarak değerlendirmek yanlış olur. Yemek, sohbet, nasihat, müzik, oyun ve hikâye etrafında şekillenen bu gecelerde ilmî ve edebi konular gündeme gelir ve hatta güncel memleket meselelerinin münazara edildiği olurdu. Şehrin sanat, edebiyat, tarih ve ilim alanlarında ileri gelenlerinin buluştuğu Velime Geceleri’ni tertip edenler ve katılımcılar arasında kadın bulunmazdı. Bu eğlencelere bizzat katılmış ve içerisin- de görev almış kaynak kişilerden alınan bilgilere göre, Velime Geceleri, önceleri sadece düğünlerde düzenlenen yemekli şölenlerdi, sonradan düğünler dışında da tertip edilmeye başlanmıştır.
Diyarbakır’da Velime Geceleri’ne benzer olarak, ‘Harafene’ adı verilen bir eğlence türünün var olduğu da bilinmektedir. Harafene Geceleri, kurgu açısından Velime Geceleri ile aynı olmakla birlikte, Velime Geceleri’nde Harafene’deki yemek ve kültürel sohbetlere ek olarak mü- zik de eğlenceye dâhil olmaktadır. Bu bağ- lamda, Diyarbakır’ın yetiştirdiği edebiyatçı, şair ve ozanlar göz önüne alınacak olursa,Velime türü eğlencelerin Diyarba- kır’ın kültürel ve sosyal hayatını besleyen önemli kaynaklardan biri olduğu söylenebilir.
Velime Geceleri, şehirde geleneği olan her şey gibi belli kurallara tabiydi. Katılımcılar, kültürel ve sosyo-ekonomik açıdan eşit düzeyde olan beyler, efendiler ve eşraftan kişilerdi. On beş-yirmi günde bir, sazlı, sözlü ve yemekli olarak düzenlenirdi. Bu gecelere davet edilen misafirler dışında, Velime evinin civarında ikamet edip geceye katılmak isteyen kişiler ise ev sahibinin rızası ile Velime Gecesine iştirak edebilirlerdi. Ancak bu davetliler eğlenceyi sadece izleyebilirler ve ev sahibine hizmette yardım edebilirlerdi. Kişisel herhangi bir katkıda bulunmaz, sohbete dâhil olmazlardı.
Velime Geceleri’nde yemekler imece usulüyle hazırlanırdı. Geceye katılacaklardan beş veya altı kişi bir yemek listesi hazırlar ve bu listeyi kendi aralarında paylaşırlardı. Herkes kendi üzerine düşen yemekleri önceden hazır eder ve akşam olunca bu yemekleri Velime evine büyük kaplar içerisinde getirirlerdi. Bu tür eğlencelerde Diyarbakır’ın mahalli yemeklerinin en güzel örnekleri hazırlanır, misafirlere ikram edilirdi. Yemekler yenilir, sohbetler yapılır ve sonra güncel memleket meselelerin- den konuşulurdu. Velime Gecelerinde mutlaka gündemde olan bir şair veya yazarın eserleri okunur, met- hiyeler dizilir ya da tenkit edilirdi. Daha sonra ise söz fasıl heyetine bırakılır, şarkılar, türküler, maniler söylenir, oyunlar- halaylar oynanırdı.
Yorum Yap