İran’ın Uranyum Zenginleştirme Kararlılığı

İran’ın Birleşmiş Milletler (BM) Daimi Temsilcisi Amir Said İravani, Tahran yönetiminin uranyum zenginleştirme faaliyetlerine devam etme kararlılığını bir kez daha vurguladı. ABD’nin CBS kanalında yayımlanan Face the Nation programında konuşan İravani, İran’ın nükleer programının barışçıl amaçlarla sürdürüldüğünü ve bu faaliyetlerin Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması (NPT) kapsamında meşru bir hak olduğunu savundu. İravani, “Zenginleştirme bizim hakkımız, vazgeçilemez bir haktır ve biz de bu hakkı uygulamak istiyoruz. Bence uranyum zenginleştirme asla durmayacak,” ifadeleriyle Tahran’ın pozisyonunu net bir şekilde ortaya koydu.

Nükleer Program ve Uluslararası Gerginlik

İravani’nin açıklamaları, İran’ın nükleer programının uluslararası toplumda yarattığı tartışmaların gölgesinde geldi. 2015’te Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin (BMGK) daimi üyeleri (ABD, Rusya, Çin, İngiltere, Fransa) ve Almanya ile İran arasında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPOA), İran’ın uranyum zenginleştirme oranını yüzde 3,67 ile sınırlıyor ve zenginleştirilmiş uranyum stokunu 300 kilogram ile kısıtlıyordu. Ancak, ABD’nin 2018’de eski Başkan Donald Trump döneminde anlaşmadan tek taraflı çekilmesi ve yaptırımları yeniden uygulamaya başlaması, İran’ın anlaşmadaki taahhütlerini askıya almasına yol açtı.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stokunu 6 bin 201,3 kilograma yükselttiğini ve yüzde 60 saflıkta uranyum ürettiğini bildirdi. Bu seviye, nükleer silah üretimine olanak sağlayacak yüzde 90 saflık oranına ulaşmak için önemli bir eşik olarak görülüyor. UAEA Başkanı Rafael Grossi, İran’ın birkaç ay içinde nükleer bomba yapımına uygun düzeyde uranyum zenginleştirmeye yeniden başlayabileceğini ifade ederken, Tahran yönetimi nükleer programının barışçıl amaçlı olduğunu savunuyor.

Diplomasi ve Çatışma Gölgesinde Açıklamalar

İravani’nin sert açıklamaları, İsrail’in 13 Haziran’da İran’ın nükleer tesislerini hedef alan hava saldırıları ve ABD’nin İran’a yönelik tehditkar söylemlerinin ardından geldi. İsrail, Natanz’daki uranyum zenginleştirme tesisine “önemli ölçüde zarar verdiğini” açıklarken, İran bu saldırıları “savaş suçu” olarak nitelendirdi ve BM Güvenlik Konseyi’ni harekete geçmeye çağırdı. İravani, İsrail’in saldırılarında ABD’nin dolaylı rol oynadığını iddia ederek, “Bu saldırılar, uluslararası hukukun ihlali ve radyolojik felaket riski taşıyan pervasız eylemler” dedi.

Uluslararası Tepkiler ve Bölgesel Dinamikler

İran’ın nükleer faaliyetleri, ABD ve İsrail tarafından bölgesel istikrar için bir tehdit olarak görülüyor. ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın nükleer programını sürdürmesi halinde “daha acımasız” saldırılar düzenlenebileceği uyarısında bulundu. İsrail’in BM Temsilcisi Danny Danon ise İran’ın nükleer programının “İsrail’i haritadan silme” hedefiyle ilerlediğini iddia etti. Öte yandan, Rusya’nın BM Temsilcisi Vassily Nebenzia, İran’ın nükleer tesislerine yönelik saldırıları kınayarak, bunların NPT’nin otoritesine meydan okuduğunu belirtti.

Buna karşın, İravani diplomasiye açık kapı bırakmayı da ihmal etmedi. Al-Monitor’a yaptığı açıklamada, ABD ile bir nükleer anlaşmaya varılması durumunda İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarını başka bir ülkeye transfer edebileceğini veya UAEA mührü altında İran’da stoklayabileceğini belirtti. Ancak, İravani bu önerinin detaylı tekliflere bağlı olduğunu vurguladı.

UAEA, İran’ın nükleer tesislerindeki denetim faaliyetlerinin engellendiğini ve yaklaşık 400 kg yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumun yerinin bilinmediğini bildirdi. Bu durum, uluslararası toplumda endişeleri artırırken, İran güvenlik gerekçesiyle bu uranyumu depolardan taşıdığını savundu.