Türkiye, bağımsızlık mücadelesinin en büyük devrimi olan Cumhuriyet’in 103. yıl dönümünü kutluyor. Savaş yorgunu, yoksul ve yıkılmış bir imparatorluğun enkazından modern bir devletin inşasına uzanan bu yolculuk, dünya tarihinin en…
Türkiye, bağımsızlık mücadelesinin en büyük devrimi olan Cumhuriyet’in 103. yıl dönümünü kutluyor. Savaş yorgunu, yoksul ve yıkılmış bir imparatorluğun enkazından modern bir devletin inşasına uzanan bu yolculuk, dünya tarihinin en eşsiz direniş ve kalkınma öykülerinden biri olarak hafızalardaki yerini koruyor.
1920’lerin başındaki Anadolu manzarası, art arda yaşanan Balkan, I. Dünya ve Kurtuluş savaşlarının ağır faturasını yansıtıyordu. Hazine tamamen boşalmış, ülkedeki bir avuç sanayi tesisi ve demiryolu ağı yabancıların kontrolünde kalmıştı. Tarım son derece ilkel yöntemlerle yapılıyor, ülke genelinde okuma yazma oranı yüzde 10’u bile bulmuyordu. Sıtma, frengi ve trahom gibi salgın hastalıklar, savaş cephelerinde genç nüfusunu kaybetmiş Anadolu halkını kırıp geçiriyordu. Cumhuriyet, işte bu karanlık ve umutsuz tablonun içinden, kelimenin tam anlamıyla “imkânsızlıklar” üzerine inşa edildi.
Kurtuluş Savaşı’nın sahadaki askeri zaferi, 24 Temmuz 1923’te imzalanan Lozan Barış Antlaşması ile diplomatik bir zafere dönüştü. Yeni Türk Devleti’nin bağımsızlığının uluslararası alanda tescillenmesinin ardından, 13 Ekim’de Ankara başkent ilan edilerek devletin yeni rotası ve merkezi kesin olarak belirlendi.
Tarihler 28 Ekim 1923’ü gösterdiğinde Çankaya Köşkü’nde kurmaylarını toplayan Gazi Mustafa Kemal Paşa, o tarihi ve kader değiştiren cümleyi kurdu: “Efendiler, yarın Cumhuriyeti ilan edeceğiz.” Ertesi gün, 29 Ekim 1923’te Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde yapılan anayasa değişikliği ile Cumhuriyet resmen ilan edildi. Gazi Mustafa Kemal, yeni devletin ilk Cumhurbaşkanı seçildi.
Cumhuriyetin ilanı, sadece bir rejim değişikliği değil, topyekûn bir kalkınma seferberliğinin de başlangıcıydı. Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile eğitim birleştirildi, çağdaş bilimsel temellere oturtuldu. 1928’deki Harf İnkılabı ve hemen ardından açılan Millet Mektepleri ile ülkedeki cehalete karşı büyük bir savaş açıldı. Sümerbank ve Etibank öncülüğünde yerli sanayinin temelleri atılırken, yurdun dört bir yanı demirağlarla örülmeye başlandı.
Toplumsal yapıda atılan en büyük adım ise Medeni Kanun’un kabulü oldu. Bu yasa ile kadın-erkek eşitliği güvence altına alındı; Türk kadını, dünyanın pek çok “gelişmiş” ülkesinden yıllar önce seçme ve seçilme hakkına kavuştu.
Genç Türkiye’nin bu hızlı ve radikal dönüşümü, uluslararası kamuoyunda hem şaşkınlık hem de büyük bir saygıyla karşılandı. İngiliz basınının önde gelen gazetelerinden The Times, Lozan’da boyun eğmeyen Türklerin şimdi kendi yönetim biçimlerini tamamen bağımsız bir şekilde belirlediğini belirterek, Avrupa dengelerinde yepyeni ve güçlü bir aktörün doğduğunu yazdı. Fransız Le Temps gazetesi, Türkiye’nin teokratik bir imparatorluktan laik bir ulus devlete dönüşerek geri dönülmez tarihi bir adım attığını vurguladı. Sovyetler Birliği ise Cumhuriyetin ilanını, anti-emperyalist mücadelenin siyasi taçlanması olarak değerlendirerek yeni rejimi ilk tebrik eden ülkelerden biri oldu.
Türkiye, 103 yıl önce atılan o sağlam temellerin üzerinde, Atatürk’ün “Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır, ancak Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır” vizyonuyla çağdaş dünyadaki yürüyüşünü sürdürüyor.
İngiliz Basını (The Times): Lozan’da boyun eğmeyen Türklerin, şimdi kendi yönetim biçimlerini tamamen bağımsız bir şekilde belirlediklerini yazarak, Ortadoğu ve Avrupa dengelerinde yeni ve güçlü bir aktörün doğduğunu vurguladı.
Fransız Basını (Le Temps): Türkiye’nin sadece askeri bir zafer kazanmadığını, aynı zamanda teokratik bir imparatorluktan Batı tarzı, laik ve modern bir ulus devlete dönüşerek geri dönülmez bir adım attığını belirtti.
Sovyet Rusya: Cumhuriyetin ilanını, anti-emperyalist mücadelenin siyasi bir taçlandırması olarak görerek yeni rejimi ilk tebrik eden ülkelerden biri oldu.
Yorum Yap