İHD’den Çözüm Süreci Değerlendirmesi: “Kalıcı Barış İçin Beş Temel Adım Şart”

İnsan Hakları Derneği (İHD), kamuoyunda çözüm süreci çerçeve yasası olarak bilinen 7595 sayılı “Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun” ile TBMM Komisyon Raporu’na ilişkin değerlendirmelerini İstanbul Şubesi’nde düzenlenen basın toplantısıyla paylaştı. Dernek, yasanın varlığını olumlu bir adım olarak nitelendirmekle birlikte, kalıcı barışın yalnızca silahsızlanma boyutuyla sağlanamayacağını, sürecin kapsamlı hukuki reformlar, Meclis denetimi ve geçmişle yüzleşme adımlarıyla desteklenmesi gerektiğini bildirdi.

Toplantıda, 18 Şubat 2026’da TBMM Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu tarafından kabul edilen rapor ile 18 Ağustos 2026’da yürürlüğe giren 7595 sayılı yasal düzenlemenin sahadaki yansımaları ele alındı. Mevcut ortamda ifade özgürlüğü, medya bağımsızlığı ve sivil topluma yönelik yargısal tasarrufların toplumda güvensizlik yarattığına dikkat çeken İHD yönetimi, Birleşmiş Milletler’in çatışma çözümü ilkelerine atıfta bulunarak acil müdahale gerektiren beş başlığı kamuoyuna sundu.

1. Şeffaflık ve Yasal Öngörülebilirlik

Açıklamada, kanunun 1, 3 ve 6’ncı maddelerinde düzenlenen soruşturma ve kovuşturmaların ertelenmesi ile infaz ertelemelerinin, örgütün fiilî varlığının sona erdiğinin Millî Güvenlik Kurulu (MGK) kararıyla teyidi ve Resmî Gazete’de yayımlanması koşuluna bağlandığı hatırlatıldı. Bu mekanizmanın belirsizlikler barındırdığını savunan dernek; silahsızlanma kriterlerinin şeffaf biçimde paylaşılmasını, kamuoyunun düzenli bilgilendirilmesini ve sürecin TBMM denetimine açık tutulmasını talep etti.

2. Uygulamada Eşitlik ve Entegrasyon Güvencesi

7595 sayılı Kanun’un genel bir infaz affı olmadığını, PKK/KCK ile bağlantılı faaliyetlere özgü geçiş dönemi hükümleri getirdiğini belirten İHD, ceza miktarına göre öngörülen 5 ila 10 yıllık erteleme sürelerinde objektif kriterlerin belirlenmesi gerektiğini vurguladı. Benzer hukuki konumdaki kişiler arasında ayrımcılık iddialarının önüne geçilmesi çağrısında bulunulurken; sürece dahil olarak geri dönecek bireylerin barınma, sağlık, sosyal ve ekonomik hayata entegrasyonu için yasal güvencelerin oluşturulması istendi.

3. “Demokratikleşme Silahsızlanma Şartına Bağlanmamalı”

İHD, temel hak ve özgürlüklerin genişletilmesinin silahların bırakılması şartına endekslenmemesi gerektiğini kaydetti. Çözüm ikliminin güçlenmesi için derhal atılması istenen adımlar şöyle sıralandı:

• Kayyum uygulamalarına son verilerek seçilmiş yerel yöneticilerin görevlerine iade edilmesi ya da meclis içi seçim yolunun işletilmesi,
• Anayasa Mahkemesi (AYM) ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarının gecikmeksizin uygulanması,
• İnfaz mevzuatının eşitlik ve “umut hakkı” çerçevesinde ele alınması, hasta mahpusların tahliyesi,
• Kürt kimliği, anadili ve eşit yurttaşlık taleplerinin demokratik siyaset zemininde güvenceye kavuşturulması.

4. Bağımsız ve Çoğulcu İzleme Mekanizması

Kanunun 7’nci maddesinde öngörülen yürütme kurulu ve Meclis bünyesindeki İzleme Komisyonu’nun yapısına değinilen açıklamada, sürecin salt güvenlik bürokrasisinin inisiyatifine bırakılamayacağı belirtildi. Meclis komisyonunun çalışmalarını düzenli raporlarla şeffaf şekilde duyurması; insan hakları savunucuları, barolar ve akademisyenlerin dahil olabileceği bağımsız bir sivil izleme yapısının kurulması önerildi.

5. Geçmişle Yüzleşme ve Toplumsal Onarım

Metinde, ceza ve infaz odaklı bir modelin toplumsal barışı tek başına tesis edemeyeceği; zorla kaybetmeler ve faili meçhul cinayetler başta olmak üzere geçmişteki ağır hak ihlallerinin aydınlatılması için hakikat mekanizmalarına ihtiyaç duyulduğu aktarıldı. Sürece çatışmadan etkilenen mağdur aileleri, kadınlar ve gençlerin katılımının sağlanması gerektiği kaydedildi.

“Üç Alan Eş Zamanlı Yürütülmeli”

Açıklamanın nihai bölümünde kalıcı barışın; yalnızca silahların teslimiyle değil, demokratikleşme programı ve toplumsal onarım/hakikat süreçlerinin eşgüdüm içerisinde hayata geçirilmesiyle mümkün olacağı ifade edildi. Dernek, yasal çerçevenin toplumsal bir uzlaşıya dönüşmesi için siyasi otoriteyi daha kapsayıcı adımlar atmaya çağırdı.