Türkiye’de Vatandaşların Banka Borçları İki Yılda İkiye Katlandı

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in Haziran 2023’te göreve başlamasından bu yana, Türkiye’de vatandaşların bankalara olan borç yükü çarpıcı bir şekilde artış gösterdi. Tüketici kredileri ve bireysel kredi kartları kaleminde borç stoku, iki yılda yüzde 110’un üzerinde büyüyerek 2,1 trilyon TL’den 4,4 trilyon TL’ye ulaştı. Özellikle ihtiyaç kredileri ve bireysel kredi kartlarındaki artış dikkat çekerken, yabancı para kredilerinde de kur etkisiyle rekor yükseliş yaşandı.

Tüketici Kredilerinde Artış Hız Kesmedi

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) verilerine göre, Haziran 2023’ten Haziran 2025’e kadar olan süreçte tüketici kredileri ve kredi kartı borçlarında önemli bir artış gözlendi:

• İhtiyaç Kredileri: 859 milyar TL’den 1,69 trilyon TL’ye yükseldi. Yaklaşık yüzde 97’lik bu artış, vatandaşların artan yaşam maliyetleri ve alım gücündeki düşüş nedeniyle temel ihtiyaçlarını karşılamak için borçlanmaya yöneldiğini gösteriyor. Uzmanlar, bu artışta yüksek enflasyon ve asgari ücretin erimesinin etkili olduğunu belirtiyor.
• Konut Kredileri: 438 milyar TL’den 579 milyar TL’ye çıkarak yüzde 32 artış kaydetti. Ancak, yüksek faiz oranları ve ikinci konut kredilerine getirilen kısıtlamalar nedeniyle bu alanda büyüme diğer kalemlere kıyasla daha sınırlı kaldı.
• Taşıt Kredileri: 82,6 milyar TL’den 59 milyar TL’ye gerileyerek dikkat çekici bir düşüş gösterdi. Bu durum, taşıt kredilerine uygulanan miktarsal ve fiyatlama bazlı sınırlamaların etkisiyle açıklanıyor. Bakan Şimşek’in 2023’te taşıt kredilerini sınırlama politikası, bu alanda talebi ciddi şekilde azalttı.

Bireysel Kredi Kartları: En çarpıcı artış, bireysel kredi kartlarında yaşandı. 764 milyar TL’den 2,15 trilyon TL’ye fırlayan kredi kartı borçları, yüzde 182’lik bir artışla rekor kırdı. Bu artış, vatandaşların günlük harcamalarını karşılamak için kredi kartlarına daha fazla bağımlı hale geldiğini ortaya koyuyor. Tüketici Birliği Federasyonu Başkanı Mehmet Bülent Deniz, Aralık 2023’te kredi kartı borç stokunun yükseldiğini ve tüketicilerin market ve semt pazarlarında bile kart kullanmaya başladığını ifade etmişti.

Yabancı Para Kredilerinde Kur Etkisi

Yabancı para cinsinden kredilerdeki artış da dikkat çekiyor. 2023’te 3,22 trilyon TL olan yabancı para kredileri, 2025’te 7,47 trilyon TL’ye ulaşarak yüzde 132’lik bir artış gösterdi. Bu yükselişte, Türk lirasındaki değer kaybı ve şirketlerin dış finansman ihtiyacındaki artış etkili oldu. Şimşek’in 2023’te yaptığı açıklamada, kurun serbest bırakılmasıyla enflasyona geçişkenliğin yüksek seyrettiğini belirtmesi, bu artışın bir kısmını açıklıyor.

Ekonomik Politikalar ve Borç Artışı

Mehmet Şimşek’in göreve gelmesiyle birlikte ekonomi yönetiminde rasyonel politikalara dönüş sinyali verilmiş, ancak yüksek enflasyon ve sıkılaştırma politikaları vatandaşların borçlanma eğilimini artırdı. Şimşek, 2023’te kredi kartı ve tüketici kredisi büyümesini enflasyon hedefleriyle paralel hale getirmek için miktarsal ve fiyatlama bazlı sınırlamalar getirileceğini açıklamıştı. Ancak, bu politikalar borç artışını durduramadı. Tüketici dernekleri ve ekonomistler, dar gelirlilerin alım gücündeki düşüş nedeniyle borçlanmaya yöneldiğini ve sıkılaştırma politikalarının bu kesimi daha fazla zora soktuğunu ifade ediyor. Ekonomist Hayri Kozanoğlu, kredi faizlerindeki artışların dar gelirlileri ezeceğini ve kredi kartı borçlarının ödenememesi durumunda yasal takip sayılarının artabileceğini belirtmişti.

Kredi Kartı Düzenlemeleri ve Tüketiciye Etkisi

2023 ve 2024’te kredi kartı kullanımına yönelik çeşitli sınırlamalar getirildi. BDDK, Temmuz 2023’te havayolları, seyahat acenteleri ve yurt dışı konaklama harcamalarında taksitlendirmeyi kaldırırken, beyaz eşya, elektronik ve kozmetik gibi sektörlerde taksit sayıları sınırlandırıldı. Şubat 2024’te TCMB Başkanı Fatih Karahan, kredi kartı harcamalarındaki yükselişi takip ettiklerini ve yeni düzenlemeler üzerinde çalıştıklarını duyurdu. 2025’te ise kredi kartı borçlarını ödeyemeyenler için 60 aya kadar yapılandırma imkânı getirildi, ancak bu düzenlemelerin tüketici üzerindeki yükü hafifletip hafifletmeyeceği tartışma konusu.

Borç Yükü Artarken Çözüm Arayışı

Mehmet Şimşek’in ekonomi politikaları, enflasyonla mücadele ve cari açığı kontrol altına alma hedefiyle şekillenirken, vatandaşların borç yükü hızla artmaya devam ediyor. İhtiyaç kredileri ve kredi kartlarındaki rekor artış, yüksek enflasyon ve alım gücündeki düşüşün bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar, gelir dağılımını düzeltici politikalar ve kamu harcamalarının azaltılması gibi yapısal adımların atılmaması durumunda, borç yükünün daha da ağırlaşabileceği uyarısında bulunuyor.