IMF’den Türkiye’ye Mali Şeffaflık Raporu: Varlık Fonu ve TOKİ’ye Uyarı

Uluslararası Para Fonu (IMF), Türkiye’nin mali verilerini mercek altına aldığı “Mali Şeffaflık Değerlendirmesi” raporunu yayımladı. Raporda, Türkiye’nin mali şeffaflık standartlarında 2015’ten bu yana ilerleme kaydettiği belirtilirken; Türkiye Varlık Fonu (TVF), Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ), deprem bütçesi ve Kur Korumalı Mevduat (KKM) uygulamalarındaki veri eksikliklerine yönelik ciddi uyarılarda bulunuldu.

Varlık Fonu’nun Bilançosu Mali Raporlarda Yok

Raporun en dikkat çeken başlıklarından birini Türkiye Varlık Fonu oluşturdu. Gayrisafi Yurt İçi Hasıla’nın (GSYİH) yüzde 29’u büyüklüğünde devasa bir kamu varlığını yöneten fonun, bilançosunun hiçbir mali raporda yer almadığı ifade edildi. IMF; fonun varlıkları, yükümlülükleri ve hükümetle mali ilişkileri konusunda yeterli açıklık bulunmadığını, denetim raporlarının yurtiçinde kamuoyuna açıklanmamasının makroekonomik açıdan kritik bir sorun teşkil ettiğini vurguladı.

Deprem Harcamaları ve TOKİ’nin Şeffaflığı

Raporda, 2023 depremlerine yönelik bütçelenen harcamaların fiili gerçekleşme rakamlarıyla tutarsızlık gösterdiği iddia edildi. Hükümet verilerinde 2023 yılı için deprem harcamalarının GSYİH’nin yüzde 3,6’sına karşılık geldiği belirtilse de, ayrılan ödeneğin fiiliyatta yalnızca yüzde 0,8’lik kısmının harcandığı tespitine yer verildi.

Deprem sonrası yeniden inşa sürecinin ana aktörü olan TOKİ’nin mali verileri de şeffaflık eleştirilerinden nasibini aldı. Varlıkları GSYİH’nin yüzde 2,6’sına ulaşan, devletten bedelsiz araziler ve yüksek bütçe transferleri alan kurumun, kendi mali tablolarının kamuya açık olmadığı ve Sayıştay’dan şartlı görüş aldığı hatırlatıldı.

KKM’nin Devlete Maliyeti GSYİH’nin Yüzde 4,2’si

Kur Korumalı Mevduat (KKM) sisteminin maliyetine ilişkin veriler de raporda yer buldu. IMF, KKM nedeniyle devletin GSYİH’nin yüzde 8’ine varan bir kur riski üstlendiğini; yaşanan kur artışlarının devlete maliyetinin GSYİH’nin yüzde 4,2’sine ulaştığını raporladı. Bu devasa maliyetin bir kısmının bütçeden karşılandığı, bir kısmının ise Merkez Bankası zararlarına yansıyarak banka özkaynaklarını negatif seviyeye çektiği belirtildi.

İlerlemeler ve IMF’nin Öncelikli Önerileri

Eksikliklerin yanı sıra, Türkiye’nin mali şeffaflık reformları kapsamında 2021’de program bütçesine geçişi ve vatandaş bütçesi uygulamaları olumlu bulundu. Türkiye’nin, Mali Şeffaflık Kodu ilkelerinin yaklaşık üçte ikisinde “iyi veya ileri” uygulama düzeyini karşıladığı, bu oranın 2015’te yarı yarıya olduğu kaydedildi.

Mali şeffaflığın tam anlamıyla sağlanması için IMF’nin sunduğu dört öncelikli öneri ise şöyle sıralandı:

• TOKİ ve Türkiye Varlık Fonu dâhil tüm kamu işletmelerini kapsayan genişletilmiş konsolide mali tablolar ve bilançoların hazırlanması.
• Merkezi yönetimin tüm kuruluşlarını (döner sermayeler ve fonlar dahil) içeren yıllık mali tablonun oluşturulması ve Sayıştay denetiminden geçirilmesi.
• Hükümetin mali hedeflerinin bütçe belgelerinde şeffaf şekilde ilan edilmesi.
• Makroekonomik gelişmeler, kamu-özel sektör işbirlikleri, doğal afetler ve demografik değişimleri kapsayan yıllık, tek bir “mali risk raporu” yayımlanması.