Afganistan’da Karanlık Dönem: Taliban Köleliği Geri Getirdi

Afganistan’da yönetimi elinde bulunduran Taliban, uluslararası hukuku ve insan haklarını hiçe sayan yeni ceza kanunu düzenlemelerini duyurdu. “Efendi-köle” ilişkisinin yasal zemine oturtulduğu yeni sistemde, toplum dört ayrı sınıfa ayrıldı. Suçun cezası ise artık yasaya göre değil, failin “toplumsal statüsüne” göre belirlenecek.

KABİL — 2021 yılında ABD’nin çekilmesiyle Afganistan yönetimini ele geçiren Taliban, ülkeyi modern dünyadan koparan radikal düzenlemelerine bir yenisini daha ekledi. Kız çocuklarının eğitim hakkının elinden alındığı ülkede, açıklanan yeni ceza usulleri hukuk sistemini tamamen dini kimlik, mezhep ve sosyal statü temeline oturtuyor.

Hukukta “Kast Sistemi”: 4 Sınıf, 4 Ayrı Adalet

Taliban’ın yeni düzenlemesi, “kanun önünde eşitlik” ilkesini tamamen ortadan kaldırarak toplumu resmen dört sınıfa ayırdı: Din alimleri, seçkinler, orta sınıf ve alt sınıf.

Yasaya göre, aynı suçu işleyen kişiler sınıflarına göre farklı muamele görecek:

• Din Alimleri: Bir suç işlediklerinde sadece “uyarı” alacaklar.
• Seçkinler: Mahkemeye çağrılıp uyarılmakla yetinilecek.
• Orta Sınıf: Hapis cezası ile yargılanacak.
• Alt Sınıf: Hapis cezasının yanı sıra ağır bedensel cezalara çarptırılacak.

Kölelik Yasallaştı: “Efendi” Kavramı Geri Döndü

Düzenlemenin en tartışmalı ve tepki çeken maddesi ise köleliğin ceza hukuku çerçevesine alınması oldu. Metinde açıkça “efendi” ve “köle” tanımları kullanılırken, kölelerin cezalandırılma yetkisinin devletten alınarak doğrudan “efendilerine” bırakıldığı belirtildi. Bu madde ile insan ticareti ve kölelik, devlet eliyle meşrulaştırılmış oldu.

Vatandaşa “Sokak İnfazı” Yetkisi ve Şiddet Serbestisi

Yeni kanun, devletin yargı yetkisini sivillere de devrediyor. Vatandaşlara, bir “günah” işlendiğine şahit olmaları durumunda kişileri şahsen cezalandırma izni verildi.

Şiddet suçları konusunda da dehşete düşüren detaylar mevcut. Düzenlemeye göre; kemik kırığına veya derinin yırtılmasına neden olunmadığı sürece şiddet uygulamak serbest bırakıldı. Bu madde, özellikle çocuk istismarının ve aile içi şiddetin önünü açıyor. Örneğin, bir babanın 10 yaşındaki oğlunu “namazı ihmal ettiği” gerekçesiyle cezalandırması yasal sayılacak.

Muhaliflere “İsyancı” Damgası ve İdam

Taliban mahkemeleri, yeni kanunla birlikte muhalif sesleri tamamen kısmayı hedefliyor. Yönetimi eleştirenler veya muhalifler “isyancı” olarak tanımlanarak, “kamuya zarar verdikleri” gerekçesiyle idam cezasına çarptırılabilecek.

Ayrıca toplumda korku iklimini pekiştirecek bir “ihbar zorunluluğu” getirildi. Muhaliflerin faaliyetlerini yetkililere bildirmeyen vatandaşlar da suç ortağı sayılarak hapis cezasıyla yargılanacak.

Yaşam Tarzına Ağır Müdahale

Hanefi mezhebini esas alan kanuna göre, mezhebini terk edenler “kafir” ilan edilerek hapse atılacak. Sosyal hayata dair yasaklar da genişletildi:

• Dans etmek ve izlemek yasaklandı.
• Akrabalık bağı olmayan kadın ve erkeğin bir arada bulunması suç sayıldı.
• “Ahlaksızlık yerleri” olarak tanımlanan ancak kapsamı belirtilmeyen mekanların yıkılmasına karar verildi.

Uluslararası insan hakları örgütleri, temel özgürlükleri ve adil yargılanma hakkını yok eden bu düzenlemelerin Afganistan’ı bir felakete sürüklediği uyarısında bulunuyor.