Türkiye’nin Dönüm Noktası: İklim Kanunu Resmen Yürürlükte!

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), iklim değişikliğiyle mücadele ve uyum faaliyetlerini düzenleyen Türkiye’nin ilk İklim Kanunu’nu 2 Temmuz 2025 tarihinde kabul ederek yasalaştırdı. AK Parti tarafından hazırlanan kanun teklifi, Türkiye’nin 2053 Net Sıfır Emisyon hedefi ve yeşil büyüme vizyonu doğrultusunda, sera gazı emisyonlarının azaltılması, iklim değişikliğine uyum sağlanması ve bu süreçlerin yasal ve kurumsal çerçevesini oluşturmayı amaçlıyor.

Kanun, çevre sorunlarına çözüm üretmek, ekonomik ve toplumsal dönüşümü desteklemek ve Türkiye’nin uluslararası taahhütlerine uyum sağlamasını kolaylaştırmak için önemli bir adım olarak görülüyor.İklim Kanunu’nun Temel Amaçları ve Kapsamıİklim Kanunu, küresel iklim değişikliğiyle mücadelede Türkiye’nin ulusal stratejisini güçlendirmek için kapsamlı bir yasal çerçeve sunuyor. Kanunun temel hedefleri arasında şunlar yer alıyor:

• Sera Gazı Emisyonlarının Azaltılması: Fosil yakıt kullanımını azaltmak, yenilenebilir enerji kaynaklarını teşvik etmek, enerji verimliliğini artırmak ve sanayi, ulaşım gibi yüksek emisyonlu sektörlerde çevreci üretim süreçlerini desteklemek.
• İklim Değişikliğine Uyum: İklim değişikliğinin olumsuz etkilerine karşı şehirlerin, tarımın, su kaynaklarının ve kritik sektörlerin dirençli hale getirilmesi.
• Yeşil Büyüme ve Sürdürülebilir Kalkınma: Ekonomik büyümeyi çevresel sürdürülebilirlikle uyumlu hale getirmek, yeşil istihdam alanları oluşturmak ve temiz teknolojilerin kullanımını yaygınlaştırmak.
• İklim Adaleti ve Adil Geçiş: İklim değişikliğinin neden olduğu eşitsizlikleri azaltmak, kırılgan grupları önceliklendirmek ve yeşil iş olanakları sağlamak.

Kanun, 20 madde, 2 geçici madde ve 3 farklı kanunda değişiklik içeriyor. Ayrıca, “İklim Adaleti”, “Adil Geçiş”, “Emisyon Ticaret Sistemi (ETS)”, “Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM)”, “Karbon Kredisi” ve “Gönüllü Karbon Piyasaları” gibi yeni kavramlar tanımlanarak iklim hukukuna yönelik bir çerçeve oluşturuluyor.

Kanunun Öne Çıkan Düzenlemeleri

1. Emisyon Ticaret Sistemi (ETS):
   • Türkiye’de ilk kez uygulanacak ETS, sanayi tesislerinin karbon emisyonlarını maliyet etkin bir şekilde azaltmayı hedefliyor. İşletmeler, emisyon izinleri alarak veya ticaret yaparak çevreci üretim süreçlerine geçiş yapacak. Ancak, ETS’nin “kirletme hakkını” ticarileştirebileceği ve zengin şirketlerin emisyon azaltımı yerine izin satın alabileceği yönünde eleştiriler de mevcut.
   • ETS kapsamında sanayi tesislerinin emisyon izni alması zorunlu olacak ve bu süreç 2028 yılına kadar tamamlanacak.

Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM):

İthal edilen malların gömülü sera gazı emisyonlarını düzenlemek için SKDM kurulacak. Bu mekanizma, Ticaret Bakanlığı koordinasyonunda uygulanacak ve AB’nin Karbon Sınır Düzenleme Mekanizması (CBAM) ile uyumlu hale getirilerek rekabet dezavantajını ortadan kaldırmayı amaçlayacak.

Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları:

• Her ilde vali başkanlığında İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları kurulacak. Bu kurullar, yerel yönetimler ve ilgili kurumlarla iş birliği içinde, il bazında iklim değişikliği eylem planları hazırlayacak. Planların hazırlanması için son tarih 31 Aralık 2027, ancak bu süre bir yıl uzatılabilir.

Sıfır Atık ve Döngüsel Ekonomi:

• Kanun, Sıfır Atık Sistemi’nin yaygınlaştırılmasını ve döngüsel ekonomi yaklaşımını güçlendirmeyi hedefliyor. Atık yönetimi ve geri dönüşüm oranlarının artırılmasıyla sürdürülebilir üretim süreçleri desteklenecek.

İklim Finansmanı ve Teşvikler:

• Türkiye Yeşil Taksonomisi kurularak, çevreci yatırımlara finansal kaynak sağlanacak. İklim dostu projeler için teşvik mekanizmaları geliştirilecek ve yeşil sermaye piyasası araçları teşvik edilecek.
• Cezai Yaptırımlar:
• Sera gazı emisyon raporlarını zamanında sunmayan işletmelere 500 bin TL ile 5 milyon TL arasında, emisyon raporu bulunmayanlara ise 1 milyon TL ile 10 milyon TL arasında idari para cezası uygulanacak.
• Ozon tabakasını incelten maddeleri kullanan, ithal eden veya ticaretini yapanlara 2,5 milyon TL ceza kesilecek.

Temiz Teknolojilerin Teşviki:

• Karbon yakalama ve depolama teknolojileri, hidrojen teknolojisi gibi yenilikçi çözümler teşvik edilecek. İklim Değişikliği Başkanlığı, bu teknolojilerin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması için koordinasyon sağlayacak.

Kanunun Yasalaşma Süreci ve Tartışmalarİklim Kanunu Teklifi, ilk olarak 20 Şubat 2025’te TBMM’ye sunulmuş, ancak Nisan 2025’te komisyonda daha fazla tartışılması için geri çekilmişti. Teklif, Haziran 2025’te yeniden gündeme getirildi ve 2 Temmuz 2025’te TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilerek yasalaştı. Ancak, kanun süreci boyunca muhalefet partileri ve bazı çevreler tarafından eleştirildi. Muhalefet, kanunun “doğa katliamına yasal kılıf” sunduğunu ve “karbon ayak izi” bahanesiyle bireysel özgürlükleri kısıtlayabileceği iddialarını öne sürdü. Ayrıca, sosyal medyada kanunun içeriği hakkında yanıltıcı haberler ve spekülasyonlar dolaştı; örneğin, bireylerin günlük yaşamına müdahale edileceği gibi asılsız iddialar ortaya atıldı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, bu iddiaları yalanlayarak kanunun yalnızca üretim süreçlerinde çevreci teknolojilere odaklandığını ve bireysel özgürlükleri kısıtlamayacağını vurguladı.

Türkiye’nin İklim Değişikliği Politikalarındaki YeriTürkiye, 2004 yılında Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’ne (BMİDÇS) ve 2021 yılında Paris Anlaşması’na taraf olmuş, 2053 Net Sıfır Emisyon hedefini açıklamıştı. 2015’te sunduğu Ulusal Katkı Beyanı’nda (NDC) sera gazı emisyonlarını 2030’a kadar %21 oranında azaltmayı taahhüt eden Türkiye, 2023’te bu hedefi %41’e yükseltti. Ancak, uluslararası değerlendirmelerde Türkiye’nin iklim performansı “yetersiz” kategorisinde yer alıyor ve Paris Anlaşması hedefleriyle tam uyumlu olmadığı belirtiliyor. İklim Kanunu, bu eksiklikleri gidermek ve Türkiye’nin uluslararası taahhütlerine uyumunu güçlendirmek için önemli bir adım olarak görülüyor.

Kanunun Beklenen Etkileri

• Çevresel Etkiler: Kanun, sera gazı emisyonlarının azaltılmasını ve iklim değişikliğine bağlı afetlerin (kuraklık, sel, yangın) etkilerinin en aza indirilmesini hedefliyor. Biyoçeşitliliğin korunması, su ve gıda güvenliğinin sağlanması gibi konular da önceliklendiriliyor.
• Ekonomik Etkiler: Yeşil dönüşümle sanayi tesislerinin daha rekabetçi, verimli ve çevre dostu üretim yapması sağlanacak. SKDM ile AB ile ticarette eşit koşullar yaratılacak.
• Toplumsal Etkiler: İklim adaleti ve adil geçiş ilkeleri doğrultusunda, kırılgan grupların korunması ve yeşil istihdam olanaklarının artırılması hedefleniyor. Eğitim programlarıyla toplumsal farkındalık artırılacak.